We zijn gewend om te zien hoe boeren dieren gebruiken om hun velden te bewerken, maar we zien zelden hoe de fauna profiteert van menselijke activiteiten. In een afgelegen land in Afrika gebeurt dit door toedoen van olifanten.
In de landelijke gebieden van Gabon is het gebruikelijk geworden om ’s ochtends wakker te worden en de moestuin vernield te vinden door olifanten. Verpletterde bananenplanten, gebroken papajastengels en bladeren verspreid over de grond zijn het teken van een nachtelijk bezoek uit het bos.
Tot nu toe werd gedacht dat deze voorvallen gewoon invallen waren van olifanten op zoek naar gemakkelijk voedsel. Een studie gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Ecological Solutions and Evidence wijst echter op een ander fenomeen: boerderijen fungeren als echte natuurlijke apotheken voor de dikhuiden.
Olifanten gebruiken de gewassen van Afrikaanse boeren als medicijn
De sleutel tot de studie ligt in een detail dat lange tijd onopgemerkt was gebleven. Bij veel invallen bleven de bananen en papaja’s intact, terwijl de schade zich concentreerde op de stengels en bladeren.
Vanuit voedingsoogpunt was dat niet erg logisch. Het gedrag is vreemd, aangezien fruit veel meer energie levert dan de rest van de plant.
De verklaring ligt in de wereld van de ecologie en de dierfysiologie. De bladeren en stengels van deze plantensoorten bevatten verbindingen met antiparasitaire eigenschappen.
Voor bosolifanten, die vele jaren leven en voortdurend worden blootgesteld aan darmparasieten, zijn deze stoffen van essentieel belang om gezond te blijven.
Volgens de ecologische theorie is de voedselkeuze tijdens hun uitstapjes niet alleen afhankelijk van honger, maar ook van hun fysieke toestand en de aanwezigheid van ziekten.
Bewijs dat olifanten Afrikaanse boerderijen gebruiken om te genezen
Het onderzoek vond plaats tussen 2016 en 2017 in de omgeving van het Monts de Cristal National Park, een gebied waar conflicten tussen boeren en wilde dieren veel voorkomen.
Na elk nachtelijk bezoek aan de boerderijen volgden de onderzoekers de sporen van de olifanten en verzamelden ze recente uitwerpselen om de parasitaire belasting te analyseren.
Daarnaast bestudeerden ze de verteerde plantenresten, waaronder banaan, papaja, cassave, bamboe, ficus, costus en palmbomen. De conclusie was dat olifanten met hogere niveaus van darmparasieten de voorkeur gaven aan stengels, bananenbladeren en papaja.
Het is geen toeval dat deze planten flavonoïden, terpenoïden, papaïne en andere stoffen bevatten waarvan is aangetoond dat ze parasieten bij huisdieren verminderen.
Een ander relevant gegeven was de afwezigheid van een significante toename van stresshormonen tijdens deze invallen. Dat wil zeggen dat olifanten hun bezoeken plannen om risico’s te minimaliseren. Ze doen dit alleen als het voordeel opweegt tegen het gevaar.
Het wetenschappelijke onderzoek, dat zal helpen om het conflict tussen olifanten en boeren te verminderen
We mogen niet vergeten dat aanvallen van olifanten op tuinen een chronisch probleem zijn in Gabon, dat om een oplossing vraagt.
Als we begrijpen dat olifanten niet zomaar uit willekeur gewassen vernielen, maar dat dit deel uitmaakt van een strategie van zelfmedicatie, kunnen we effectievere en minder agressieve oplossingen bedenken.
Een van de voorstellen in de studie is de mogelijkheid om therapeutische alternatieven aan te bieden ver van de boerderijen, zoals minerale supplementen met antiparasitaire eigenschappen, of een betere landbouwplanning die de gebruikelijke doorgangsgebieden van wilde dieren vermijdt.
