Regenwater is een waardevolle, hernieuwbare waterbron. Het opvangen en gebruiken ervan is goed voor zowel het milieu als onze portemonnee, omdat het de waterrekening verlaagt. Waarom zou het opvangen ervan dan worden beperkt? Het blijkt dat we niet altijd met regenwater kunnen doen wat we willen.
Waarom is het altijd de moeite waard om regenwater op te vangen?
Regenwater kan zowel in huis als in de tuin voor veel doeleinden worden gebruikt. Het is vooral een goede alternatief voor leidingwater op een perceel of in de tuin, omdat het dankzij zijn eigenschappen uitstekend geschikt is voor bijvoorbeeld het besproeien van het gazon.
Regenwater is zacht en kan zonder problemen worden gebruikt in huishoudelijke apparaten, omdat het geen kalkaanslag veroorzaakt. Opgevangen regenwater kan ook worden gebruikt voor het doorspoelen van toiletten, het schoonmaken van het terras of de auto.1 In tegenstelling tot leidingwater bevat regenwater geen chloor en is de licht zure pH-waarde (5-5-6) gunstig voor de meeste planten.2
De beste manier om regenwater op te vangen is door gebruik te maken van grote ondergrondse reservoirs (met een inhoud van minimaal 2000-3000 liter). Deze maken het niet alleen mogelijk om grote hoeveelheden water op te vangen, maar zijn ook bijzonder nuttig wanneer het perceel niet is aangesloten op de regenwaterafvoer en er een probleem is met overtollig water.
De meest populaire oplossing blijft echter bovengrondse containers. Dit is een praktische en goedkope manier om regenwater op te vangen, waarbij geen ingrepen in de structuur van de tuin nodig zijn, in tegenstelling tot ondergrondse reservoirs. Het is de moeite waard om een dergelijke container onder de dakgoot te plaatsen, omdat u op die manier het dak als een natuurlijke “waterverzamelaar” kunt gebruiken.
Wilt u regenwater opvangen? Daarvoor heeft u geen bouwvergunning nodig – een melding volstaat.
Het hangt allemaal af van de grootte van de regentank. De maximale capaciteit is 10 m3. Voor een tank met een grotere capaciteit kan een bouwvergunning vereist zijn. Overeenkomstig artikel 29, lid 1, punt 6, van de wet van 7 juli 1994 – Bouwrecht (d.w.z. Dz.U. 2025 pos. 418), is voor de bouw van afwateringsreservoirs voor vloeibaar afval met een capaciteit tot 10 m³ geen bouwvergunning vereist, maar wel een aanmelding.
Hoewel een regenwaterreservoir geen reservoir voor vloeibaar afval is, moet – overeenkomstig de jurisprudentie van de administratieve rechtbanken (zie het vonnis van de WSA in Poznań van 11 januari 2022, ref. nr. II SA/Po 319/21) – bij toepassing van het redeneringsschema a maiore ad minus (“van groter naar kleiner”) moet worden aangenomen dat aangezien een voor het milieu meer ingrijpende investering, namelijk de bouw van een reservoir voor vloeibaar afval met een inhoud van maximaal 10 m³, geen bouwvergunning vereist, dit a fortiori ook geldt voor de bouw van een regenwaterreservoir met een inhoud van minder dan 10 m³.
Bijgevolg kan worden aangenomen dat een ondergrondse regenwaterreservoir met een inhoud van minder dan 10 m³ kan worden gerealiseerd op basis van een aanmelding, terwijl voor de bouw van een reservoir met een grotere inhoud een bouwvergunning vereist is.
Hoeveel kunt u besparen door regenwater op te vangen? Het blijkt dat dat heel wat is
Het opvangen van regenwater kan reële financiële voordelen opleveren. Afhankelijk van de intensiteit van de neerslag kan de gemiddelde eigenaar van een eengezinswoning tijdens één regenbui zelfs 180 liter water opvangen, wat op jaarbasis neerkomt op maar liefst 30.000 liter – en dat helemaal gratis.
Bij de huidige tarieven – ongeveer 1,35 euro per 1 m³ water en 2,68 euro per 1 m³ afvalwater3 – kan de jaarlijkse besparing oplopen tot wel 121,13 euro. Dit bedrag zal nog hoger zijn als we besluiten om grote ondergrondse regenwaterreservoirs te installeren. Het is ook goed om te onthouden dat de waterprijzen gestaag stijgen en dat er geen aanwijzingen zijn dat deze trend zich zal omkeren. Daarom is het des te meer de moeite waard om in regenwater te “investeren”.
Regenwaterreservoir – oftewel “retentie op microschaal”
De klimaatverandering wordt steeds voelbaarder – na lange periodes van droogte volgen plotselinge en intense regenval. In deze situatie speelt retentie, oftewel het vermogen van het milieu om water vast te houden, een cruciale rol. Het verbetert de waterbalans, omdat het de snelle afvoer aan het oppervlak beperkt en deze vervangt door een langzame afvoer via de bodem.
In Nederland kunnen droogtes al in maart beginnen en tot september aanhouden. De temperaturen stijgen, terwijl de neerslag en luchtvochtigheid niet toenemen. De uitgedroogde bodem kan plotselinge regenbuien niet opnemen, wat overstromingen en zelfs overstromingen in de hand werkt.
In Nederland kan slechts 6,5% van het afstromende water worden tegengehouden, terwijl het gemiddelde voor Europa ongeveer 20% bedraagt. De grootste watertekorten doen zich voor in gebieden die van cruciaal belang zijn voor de landbouw – van de westelijke grenzen van het land, via het centrum, tot aan het oosten.4
Om deze reden worden er in Nederland steeds meer retentiebekkens aangelegd. Een retentiebekken met een capaciteit van 5 miljoen m³ wordt als “klein” beschouwd. Reservoirs boven deze grens worden tot de grote retentie gerekend.5 Een aparte categorie is microretentie, waarbij regenwater en oppervlaktewater direct op de plaats van neerslag wordt beheerd. Dit betekent dat zelfs eenvoudige maatregelen, zoals het opvangen van regenwater, een reële invloed hebben op de verbetering van de hydrologische situatie in Nederland.
Door regenwater op te vangen, vermijdt u extra kosten en zelfs hoge boetes.
Overtollig regenwater is een veelvoorkomend probleem in huishoudens, vooral na hevige regenval of dooi. Een van de manieren om dit op te lossen is het afvoeren van water naar het regenwaterriool of het collectieve riool (wat vaak een “luxe” is), vanwaar het naar waterlopen of zogenaamde watervoorzieningen wordt afgevoerd. Deze oplossing is vooral weggelegd voor stadsbewoners, omdat op het platteland regenwaterrioleringen vaak helemaal niet voorkomen.
Het afvoeren van regen- of smeltwater naar de regenwaterriolering of de collectieve riolering, vanwaar het verder naar oppervlaktewateren wordt afgevoerd, wordt door de waterwet (art. 35, lid 3, punt 7 van de waterwet) beschouwd als een waterdienst. Dit brengt specifieke verplichtingen voor de eigenaar van het onroerend goed met zich mee:
- Het verkrijgen van een watervergunning (art. 389, punt 1 van de waterwet).
- Het betalen van vergoedingen voor waterdiensten (art. 268, lid 1, punt 3, onder a) van de Waterwet), waarvan de hoogte onder meer afhankelijk is van:
- de verharde oppervlakte op het perceel,
- de gemiddelde jaarlijkse neerslaghoeveelheid,
- de kosten van de diensten en de wijze van waterafvoer.
Belangrijk
Als er op het perceel een retentiebekken aanwezig is, kan de vergoeding voor waterdiensten dienovereenkomstig worden verlaagd, afhankelijk van de capaciteit van dit bekken.
Voor het afvoeren van regenwater naar de regenwaterriolering of de collectieve riolering zonder de vereiste watervergunning kan een administratieve boete worden opgelegd – tot zelfs 500% van het variabele deel van de vergoeding voor waterdiensten (art. 472aa lid 3 punt 3 van de Waterwet).
Het rechtstreeks lozen van verontreinigd regenwater in het grondwater of in watervoorzieningen, indien het stoffen bevat die schadelijk zijn voor het milieu, kan worden bestraft met een boete tot 1 187,5 euro (art. 478, punt 5a van de wet op de watervoorziening).
Regenwaterriolering mag niet worden verward met afvalwaterriolering (de zogenaamde sanitaire riolering). Overeenkomstig artikel 9, lid 1, van de wet op de collectieve watervoorziening is het lozen van regen- of smeltwater in de sanitaire riolering verboden. Overtreding van dit verbod kan leiden tot een vrijheidsbeperkende straf of een boete tot 2 375 euro (art. 28, lid 4a van dezelfde wet).
Voordelen voor het milieu, financiële besparingen, verbetering van de waterretentie en de mogelijkheid om boetes te vermijden – ondanks zoveel voordelen worden er nieuwe verboden ingevoerd op het gebruik van regenwater voor besproeiing. Waarom?
Regenwater kan op vele manieren worden opgevangen – meestal worden bovengrondse reservoirs gebruikt voor kleinere hoeveelheden water of ondergrondse reservoirs voor het opslaan van grotere hoeveelheden. Men moet echter niet vergeten dat de kwaliteit van het opgevangen water afhankelijk is van het oppervlak waar het wordt opgevangen.
Onderzoek toont aan dat het water dat van daken met keramische dakpannen afstroomt, de beste fysisch-chemische parameters heeft. Het wordt echter afgeraden om regenwater op te vangen van daken die bedekt zijn met dakleer of materialen die asbest of lood bevatten, d.w.z. stoffen die mogelijk kankerverwekkend of giftig zijn.6
Om deze reden heeft Frankrijk beperkingen ingevoerd: sinds 1 juli is het daar volledig verboden om water te gebruiken dat van daken met bovengenoemde schadelijke stoffen afkomstig is.7 Het blijkt namelijk dat regenwater niet alleen door luchtverontreiniging kan worden verontreinigd, maar ook door schadelijke bouwmaterialen. Zowel asbest als lood worden in Frankrijk beschouwd als stoffen die gevaarlijk zijn voor de gezondheid, daarom is het gebruik ervan streng gereguleerd. Niet-naleving van de voorschriften kan worden bestraft met een boete van 135 euro tot drie jaar gevangenisstraf.
