Uit onderzoek blijkt dat veel delta’s sneller zakken dan de zeespiegel stijgt, waardoor het risico op overstromingen en zoutwaterintrusie toeneemt.
Een wereldwijd onderzoek op basis van gegevens van de Sentinel-1-satelliet analyseerde 40 grote rivierdelta’s tussen 2014 en 2023 en stelde vast dat in 18 daarvan de jaarlijkse bodemdaling groter is dan de gemiddelde stijging van de zeespiegel, waardoor het risico op overstromingen, landverlies en zoutwaterintrusie in dichtbevolkte gebieden toeneemt.
Een wereldwijd onderzoek op basis van satellietgegevens onthult dat 18 van de 40 grootste rivierdelta’s ter wereld met een jaarlijks tempo verzakken dat hoger ligt dan de gemiddelde stijging van de zeespiegel wereldwijd, waardoor het risico op overstromingen, landverlies en zoutwaterintrusie in dichtbevolkte gebieden toeneemt.
Onderzoekers analyseerden de bodemdaling in 40 grote rivierdelta’s tussen 2014 en 2023 en ontdekten dat in bijna de helft daarvan de jaarlijkse bodemdaling groter is dan de gemiddelde wereldwijde zeespiegelstijging, die wordt geschat op ongeveer 4 millimeter per jaar.
Een wereldwijd onderzoek op basis van gegevens van Sentinel-1 identificeert een wijdverbreide bodemdaling.
Het onderzoek maakte gebruik van gegevens van de Sentinel-1-satelliet om variaties in de hoogte van de bodem te meten die verband houden met bodemdaling, sedimentafzetting en erosie.
De auteurs beschrijven het werk als de meest uitgebreide en gedetailleerde wereldwijde evaluatie die ooit over dit onderwerp is uitgevoerd.
Volgens de resultaten vertoonden alle onderzochte delta’s, met uitzondering van de Rio Grande-delta, punten waar het terrein sneller daalt dan de zeespiegel stijgt. In 38 delta’s daalde meer dan 50% van het gebied tijdens de onderzoeksperiode.
Achttien delta’s overtreffen de wereldwijde zeespiegelstijging.
Van de 40 onderzochte delta’s vertoonden 18 een gemiddelde jaarlijkse bodemdaling die hoger was dan de huidige zeespiegelstijging. Daaronder bevinden zich delta’s van groot mondiaal belang, zoals die van de Nijl, de Amazone, de Mississippi en de Ganges-Brahmaputra.
In 19 delta’s, waaronder die van de Mississippi, de Nijl en de Ganges-Brahmaputra, vertoonde meer dan 90 % van het totale oppervlak bodemdaling. Deze cijfers geven aan dat bodemdaling een bepalende factor is voor het relatieve hoogteverlies in deze regio’s.
De meest getroffen delta’s vertonen een gemiddelde bodemdaling van 8 mm per jaar.
De meest getroffen delta’s die in het onderzoek werden geïdentificeerd, waren de Chao Phraya-delta in Thailand, de Brantas-delta in Indonesië en de Gele Rivier-delta in China. In deze gebieden bedroeg de gemiddelde bodemdaling ongeveer 8 millimeter per jaar.
Dit cijfer is ongeveer het dubbele van de gemiddelde wereldwijde zeespiegelstijging.
Volgens de onderzoekers versnelt dit de kustrisico’s aanzienlijk, meer dan zou blijken uit prognoses die uitsluitend op klimaatverandering zijn gebaseerd.
Grondwateronttrekking blijkt de belangrijkste antropogene oorzaak te zijn.
Uit een gedetailleerde analyse van de gegevens bleek dat veranderingen in de grondwateropslag de meest invloedrijke antropogene factor zijn voor de bodemdaling die op wereldschaal wordt waargenomen. Intensieve wateronttrekking voor stedelijk, agrarisch en industrieel gebruik leidt tot bodemverdichting.
De studie wijst erop dat, hoewel het oppompen van grondwater al bekend staat als een lokale oorzaak van bodemdaling, de constante dominantie ervan op wereldschaal de aandacht van de auteurs trok, zelfs in vergelijking met andere relevante antropogene drukfactoren.
Verstedelijking versterkt de bodemverdichting in grote delta’s.
Naast wateronttrekking draagt stedelijke uitbreiding bij aan bodemdaling door een aanzienlijk gewicht toe te voegen aan van nature samendrukbare bodems. Grote bevolkingsconcentraties oefenen directe fysieke druk uit en verhogen de vraag naar grondwater.
Rivierdelta’s bieden wereldwijd onderdak aan 350 tot 500 miljoen mensen. In deze regio’s liggen 10 van de 34 megasteden op aarde, evenals essentiële infrastructuur zoals havens en transportsystemen.
De afname van het sedimentniveau verergert het landverlies in rivierdelta’s.
Een andere belangrijke oorzaak van bodemdaling is de afname van de hoeveelheid sediment die door rivieren naar de oceaan wordt getransporteerd. Dammen, dijken en strategieën voor rivierbeheer verstoren het natuurlijke evenwicht tussen sedimentafzetting en zeespiegelstijging.
In de Mississippi-delta bijvoorbeeld is sinds 1932 ongeveer 5000 vierkante kilometer land verloren gegaan door de gecombineerde effecten van dammen, dijken en erosie. De afname van de sedimentaanvoer beperkt het natuurlijke vermogen van de delta om bodemdaling te compenseren.
De dubbele belasting verhoogt het risico op overstromingen en ontheemding van de bevolking.
De auteurs omschrijven de situatie waarmee delta’s worden geconfronteerd als een “dubbele belasting”, die het gevolg is van de combinatie van zeespiegelstijging en bodemdaling. Deze interactie verhoogt het risico op catastrofale overstromingen en de ontheemding van miljoenen mensen.
Volgens de studie bestaat er een aanzienlijke discrepantie tussen het risico en het reactievermogen. De delta’s die het snelst verzakken, bevinden zich doorgaans in regio’s met minder economische en institutionele middelen om de gevolgen op te vangen.
Verzakking wordt beschouwd als een fenomeen dat potentieel beheersbaar is.
Ondanks het beschreven scenario benadrukken de onderzoekers dat de belangrijkste factoren voor verzakking in delta’s van menselijke oorsprong zijn, wat een kans biedt om in te grijpen. Volgens de studie is verzakking over het algemeen beheersbaar.
Tot de genoemde maatregelen behoren het verminderen van de onttrekking van grondwater, het aanvullen van watervoerende lagen met overstromingswater of gezuiverd afvalwater, evenals gecontroleerde overstromingen en sedimentafleidingen om de natuurlijke afzetting te vergroten.
Geïntegreerde maatregelen kunnen de risico’s op lange termijn verminderen.
De auteurs stellen dat het beperken van de aanleg van zware infrastructuur in de meest kwetsbare gebieden kan helpen om het verzakkingsproces te vertragen. Deze maatregelen moeten worden gecombineerd met beleid voor bescherming tegen overstromingen en klimaatadaptatie.
Volgens de studie kunnen deze maatregelen, wanneer ze worden geïntegreerd, de langetermijnrisico’s voor enkele van de dichtstbevolkte en meest kwetsbare kustgebieden ter wereld aanzienlijk verminderen.
