Boeren schilderen ‘ogen’ op de ruggen van hun vee, waardoor het aantal aanvallen door leeuwen en luipaarden drastisch is afgenomen, de dood van roofdieren is voorkomen en is aangetoond dat een eenvoudige oplossing wapens kan vervangen bij het behoud van dieren.
Het schilderen van ogen op vee heeft het aantal aanvallen door leeuwen en luipaarden op Afrikaanse boerderijen tot nul teruggebracht, waardoor kuddes zijn gered en de dood van roofdieren is voorkomen met een eenvoudige en effectieve oplossing.
Decennialang volgde de co-existentie tussen grote Afrikaanse roofdieren en plattelandsgemeenschappen een voorspelbaar en gewelddadig patroon. Wanneer leeuwen of luipaarden vee aanvielen, was de reactie bijna altijd hetzelfde: vergelding. Het jagen op roofdieren betekent een nieuwe klap voor de toch al bedreigde populaties. In regio’s zoals het Okavangodelta in Botswana was dit conflict onderdeel van de dagelijkse routine van boeren en natuurbeschermers, totdat een onwaarschijnlijk, eenvoudig en bijna kinderachtig idee dit scenario volledig begon te veranderen.
De oplossing omvatte geen elektrische hekken, drones of moderne wapens. Het vereiste alleen… Inkt en een eenvoudig visueel concept: grote ogen op de ruggen van koeien tekenen. Het resultaat verraste zelfs de onderzoekers zelf.
Het historische conflict tussen vee en grote katachtigen.
Leeuwen en luipaarden zijn roofdieren die vanuit een hinderlaag toeslaan. Ze maken gebruik van het verrassingseffect en sluipen van achteren naar hun prooi voordat ze toeslaan. In open weidegebieden is vee een gemakkelijk, traag, voorspelbaar en talrijk doelwit geworden.
Het onwaarschijnlijke idee dat een wetenschappelijk experiment werd.
Onderzoekers verbonden aan Botswana Predator Conservation besloten in samenwerking met internationale universiteiten een eenvoudige hypothese te testen: Wat zou er gebeuren als het roofdier dacht dat het gezien was?
Het idee is gebaseerd op een goed gedocumenteerd gedragsprincipe. Veel dieren vermijden een aanval als ze merken dat ze zijn opgemerkt. De zichtbaarheid van de ogen suggereert waakzaamheid, alertheid en het risico van een mislukte hinderlaag. Om dit te testen, verdeelden de wetenschappers het vee in drie groepen:
koeien met grote ogen op hun rug
koeien met geschilderde kruisen (visuele controle)
koeien zonder enige markering
Het experiment werd uitgevoerd bij 14 verschillende kuddes, in gebieden waar leeuwen en luipaarden vrij rondlopen.
De resultaten trokken de aandacht van de wetenschappelijke wereld.
De cijfers waren duidelijk en onverwacht. Gedurende de onderzoeksperiode:
- geen koeien met geschilderde ogen werden gedood door leeuwen of luipaarden.
- Koeien met kruisjes werden wel aangevallen, maar in kleine aantallen.
- De ongemerkte koeien bleven aangevallen worden.
Het meest indrukwekkende resultaat was niet alleen de vermindering van het aantal aanvallen, maar ook het absolute nul aantal doden in de “ogen”-groep.
Deze gegevens maakten van het experiment een van de meest geciteerde gevallen van gedragsgebaseerde natuurbehoud, gepubliceerd in een peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift (Biology of Communications).
Waarom ‘ogen’ beter werken dan hekken of wapens.
In tegenstelling tot fysieke hekken, die voortdurend onderhoud vergen, of wapens, die het conflict intensiveren, hebben geschilderde ogen: geen schadelijke gevolgen voor het dier, geen fysieke gevolgen voor het roofdier, geen verstoring van het ecosysteem en vrijwel geen kosten.
Vanuit het perspectief van de leeuw of de luipaard is het signaal eenvoudig: “Ik ben gezien”. Dit neemt het verrassingselement weg, vermindert de kans op een succesvolle jacht en zorgt ervoor dat het roofdier het opgeeft voordat het zelfs maar een poging heeft gedaan.
Het gaat er niet om het dier permanent te misleiden, maar om de waargenomen kosten van de aanval te verhogen.
Directe impact op het behoud van roofdieren
Het belangrijkste gevolg kwam daarna. Met minder aanvallen op vee konden boeren:
- minder represailles nemen
- de aanwezigheid van roofdieren beter tolereren.
- mee te werken aan beschermingsprogramma’s
Met andere woorden, het redden van vee leidde uiteindelijk tot het redden van leeuwen en luipaarden.In de regio’s waar de methode werd toegepast, werd een aanzienlijke daling waargenomen in het aantal katachtigen dat uit wraak werd gedood, een van de belangrijkste factoren in de achteruitgang van deze soorten buiten beschermde gebieden.
Beperkingen en voorzorgsmaatregelen van de methode
De onderzoekers maken zelf duidelijk dat de methode niet magisch of universeel is. Ze werkt het beste:
- tegen roofdieren die vanuit een hinderlaag toeslaan
- in open gebieden
- wanneer het vee vrij graast
Bovendien moeten de ogen regelmatig opnieuw worden geschilderd. Aangezien de inkt na verloop van tijd echter vervaagt, blijft de kosten-batenverhouding uiterst gunstig in vergelijking met traditionele alternatieven.
Een nieuw paradigma in het samenleven met wilde dieren.
Het geval van de geschilderde ogen op vee versterkt een ingrijpende verandering in het moderne natuurbehoud: coëxistentie werkt beter dan confrontatie.In plaats van het roofdier te elimineren, wordt de strategie:
- het conflict verminderen
- het gedrag veranderen
- menselijke en ecologische belangen op één lijn brengen
Het is een benadering die niet gebaseerd is op kracht, maar op begrip.
Wanneer een eenvoudig idee een heel systeem verandert.
Het schilderen van ogen op de rug van vee lijkt op het eerste gezicht triviaal, bijna belachelijk. Maar de gegevens tonen aan dat juist deze eenvoud het geheim van het succes was.
Op een continent waar speren, vallen en geweren decennialang de relatie tussen mensen en roofdieren hebben bepaald, bleken twee getekende ogen effectiever dan geweld.
En misschien is dat wel de belangrijkste les van het project: samenleven vereist geen overheersing, maar begrip.
