Duizenden jaren vóór de grote beschavingen uit de oudheid beheerste een gemeenschap aan de oevers van de Zwarte Zee al de kunst van het goudsmeden. Een meer dan zesduizend jaar oude begraafplaats, die bij toeval in Bulgarije werd ontdekt, levert vandaag de oudste gouden schatten op die ooit zijn gevonden. Maar achter deze juwelen gaat een veel verontrustender verhaal schuil, een verhaal over macht, hiërarchie en een even zeldzaam als intrigerend voorwerp.
In het najaar van 1972 stuitten arbeiders die in de buurt van Varna, een kuststad in Bulgarije, aan het werk waren op een oude begraafplaats. De daaropvolgende opgravingen brachten een uitzonderlijke necropolis aan het licht die dateert van 4600 tot 4300 v.Chr. In twintig jaar onderzoek werden bijna 300 graven blootgelegd, waarvan 62 met voorwerpen van goud. In totaal werden meer dan 3000 artefacten ontdekt: kettingen, armbanden, oorbellen, kralenhangers en kleine schijfjes die vroeger op kleding waren genaaid.
Het geheel vertegenwoordigt meer dan zes kilogram goud en vormt het oudste bekende bewijs van het gebruik van dit edelmetaal door de mensheid, ongeveer 6600 jaar geleden. Een minuscule parel die in 2016 op een andere Bulgaarse site werd gevonden, zou iets ouder kunnen zijn, maar de datering ervan blijft onzeker.
Graf 43 en zijn mysterieuze bewoner
Van alle begraafplaatsen trekt er één in het bijzonder de aandacht: graf 43 bevat bijna een derde van alle gouden voorwerpen op de site. Het bevatte het skelet van een man die bijna zes millennia geleden op meer dan 60-jarige leeftijd stierf. Hij was misschien goudsmid en werd begraven met een bijl met een met goud bedekte steel, talrijke sieraden en een gouden penishuls, een uniek voorwerp dat onderzoekers nog steeds intrigeert.
Deze uitzonderlijke verzameling wijst op een buitengewone status. Volgens het archeologisch museum van Varna genoten slechts enkele personen een dergelijke begrafenisbehandeling, waarschijnlijk de leiders van deze samenleving.
De oorsprong van de eerste menselijke hiërarchieën
Waarom ontstond de goudbewerking hier, in de Balkan, in het tijdperk van het koper? Archeologen wijzen op een context van belangrijke innovaties, waarbij vooruitgang in de mijnbouw en metallurgie samenging met de ontwikkeling van de langeafstandshandel. Voor het museum getuigt de begraafplaats van Varna vooral van het begin van een hiërarchische samenleving: een echt prototype van een sociale en politieke structuur.
In deze context was goud niet alleen een teken van rijkdom, maar ook een heilig symbool van sociale status. De elites die met deze schatten werden begraven, zouden van Varna een van de allereerste bekende centra van beschaving kunnen maken, lang vóór Egypte of Mesopotamië.
