400 miljoen jaar geleden ‘groeiden’ uit mossen en korstmossen grote, metershoge ‘levende torens’. Waren het paddenstoelen? Of misschien de voorlopers van de huidige planten? Het was geen van beide. Het was een geheel nieuwe levensvorm, die tot nu toe aan wetenschappers was ontgaan. Nieuw bewijs maakt het mogelijk om dit prehistorische raadsel op te lossen… of wakkert het de discussie alleen maar aan?
Prototaxieten zijn uitgestorven, gigantische organismen die leefden in het late Siluur. Hoewel ze al meer dan 165 jaar geleden werden ontdekt, wisten we tot nu toe niet… wat ze eigenlijk zijn. Deze “levende torens” roepen veel emoties op, omdat ze niet lijken op andere aardse organismen. Wetenschappers hebben eindelijk bewezen dat het een volledig nieuwe, voorheen onbekende levensvorm is. Welk geheim verbergen ze?
De mysterieuze reus van miljoenen jaren geleden
Prototaxieten (Latijn: Prototaxites taiti) ontglipten meer dan 150 jaar lang de classificatie van wetenschappers. We wisten dat ze een van de eerste landreuzen waren – ze konden wel 8 meter hoog worden en onderscheidden zich door hun gladde, bijna “pilaarachtige” structuur. Waren het grote bomen? Nee, ze hadden geen bladeren, takken of bloemen. In plaats van een klassiek wortelstelsel hadden ze een eenvoudige, knolachtige basis.
Of waren het misschien paddenstoelen?
Paddenstoelen hebben eenvoudige netwerken van lange, buisvormige structuren – schimmeldraden. De bewaarde exemplaren van prototaxussen zijn veel complexer. Ze bestaan uit drie verschillende soorten buisjes en dichte centra waar ze zich vertakken en verbinden.
De oplossing van een prehistorisch mysterie
Hoewel de vroegere aanwezigheid van grote, bolvormige reuzen op onze planeet ons een beetje intimideert, kennen wetenschappers geen angst. Ze onderzochten een exemplaar van Prototaxites taiti dat werd gevonden in Rhynie Chert in Noordoost-Schotland. Deze paleontologische vindplaats staat bekend om zijn uitzonderlijk goed bewaarde plantaardig, schimmel- en dierlijk materiaal.
Een deel van het antwoord werd gevonden dankzij kunstmatige intelligentie. De onderzoekers gebruikten deze om de “chemische vingerafdruk” van prototaxieten te analyseren – een karakteristieke chemische structuur die voortkomt uit de celopbouw. Een van de belangrijkste elementen van de analyse was het controleren op de aanwezigheid van chitine-eiwit: een complex polysaccharide dat typisch is voor schimmels en insecten. Tot verbazing van de onderzoekers werd in het monster Prototaxites taiti geen spoor ervan aangetroffen.
De verloren tak van het leven. Wat gebeurde er ooit op aarde?
De onderzoeksresultaten lieten geen twijfel bestaan: prototaxieten passen bij geen enkele bestaande groep schimmels en planten. Het ontbreken van zowel anatomische overeenstemming – de grote “levende torens” zien er echt vreemd uit – als chemische overeenstemming met enig hedendaags of fossiel organisme maakt het onmogelijk om Prototaxites toe te wijzen aan bekende rijken van het leven.
Wat zijn deze prehistorische reuzen dan eigenlijk?
Volgens wetenschappers vertegenwoordigen prototaxieten een volledig nieuwe, tot nu toe onbekende en inmiddels uitgestorven lijn van eukaryote organismen – wezens met een celkern. Dit betekent dat ze behoren tot een ‘verloren tak van het leven’: een tak waarvan we geen idee hadden.
Hun bevindingen openen een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de aarde… hoewel sommigen nog steeds geloven dat Prototaxites taiti een soort specifieke schimmel was – het valt niet te ontkennen dat het zeker gemakkelijker zou zijn om dat te geloven dan om een nieuwe levensvorm te ontdekken.
Dit neemt echter niet weg dat de “levende torens” een symbool zijn geworden van hoeveel mysteries onze planeet nog steeds verbergt – zelfs als het gaat om de meest fundamentele kwesties, zoals de definitie van leven.
