Hawaï heeft een van de grootste concentraties unieke soorten op aarde, maar kent ook een van de snelste en meest stille verliezen. Terwijl nieuwe organismen worden beschreven, verdwijnen andere, meegesleurd door veranderingen in het ecosysteem die niet op tijd konden worden opgevangen.
Dat was het lot van een kleine slak die in bomen leeft en die 30 jaar lang in het wild was uitgestorven na de komst van een invasieve soort, de vleesetende roze wolfsslak (Euglandina rosea), en de voortdurende druk van ratten en kameleons. Hoewel alles onomkeerbaar leek, is de wetenschap er dit jaar in geslaagd om deze slak terug te brengen naar zijn natuurlijke habitat.
Hawaiiaanse boomslak na 30 jaar uitsterven terug in de natuur
De soort die centraal staat in deze terugkeer is de Achatinella fuscobasis, een van de zeldzaamste boomslakken van O’ahu. Volgens de U.S. Fish and Wildlife Service is het herstel het resultaat van tientallen jaren van constant werk, dat begon in de jaren 70 toen wetenschappers een ineenstorting van de populaties begonnen te detecteren.
De situatie werd om verschillende redenen kritiek. De roze wolfsslak verslond de inheemse exemplaren in hoog tempo, terwijl ratten hun schelpen vermalen en kameleons vanuit de bomen extra druk uitoefenden.
Daar kwam nog een enorm biologisch nadeel bij, namelijk dat deze slakken vijf tot zeven jaar nodig hebben om volwassen te worden en slechts een paar jongen per jaar krijgen. Ze konden niet concurreren met roofdieren die zich gemakkelijk voortplanten.
In 1991 verzamelde bioloog Michael Hadfield, emeritus hoogleraar aan de University of Hawaiʻi at Mānoa, de laatste 11 bekende exemplaren in het wild. Die beslissing markeerde het begin van een fokprogramma in gevangenschap dat meer dan drie decennia duurde. De slakken overleefden in het laboratorium dankzij een extreme controle van de temperatuur, vochtigheid en voeding, op basis van speciaal voor hen gekweekte schimmels.
De volgende stap was nog complexer. De teams wisten dat het terugplaatsen van de slakken in het bos zonder bescherming zou betekenen dat ze opnieuw verloren zouden gaan. Zo ontstonden de kāhuli kīpuka, streng beveiligde omheinde terreinen met gladde muren en laagspanningsbarrières die roofdieren afschrikken zonder ze te doden. Voorafgaand aan elke vrijlating hebben vrijwilligers en technici honderden uren besteed aan het verwijderen van ratten, roofzuchtige slakken en kameleons binnen de omheining.
De herintroductie begon in december 2024 in het Honolulu Watershed and Forest Reserve in het Ko’olau-gebergte en werd voortgezet in 2025 en begin 2026. Sindsdien volgen wetenschappers de slakken ’s nachts, gemarkeerd met verf die zichtbaar is onder ultraviolet licht om ze tussen de vegetatie te kunnen lokaliseren.
Hoe ziet de Hawaiiaanse slak eruit die heeft weten te overleven?
De Hawaiiaanse boomslak, plaatselijk bekend als kāhuli, leeft op bladeren en boomstammen, voedt zich niet met planten en schraapt microscopisch kleine schimmels en algen af, wat bijdraagt aan het microbiologische evenwicht in het bos en de nutriëntencyclus van de bodem.
Zijn kleine, kegelvormige schelp heeft gekleurde banden die variëren van wit tot bruin, met gele, groene of roodachtige tinten. Elk individu brengt meestal zijn hele leven door in dezelfde boom en is alleen ’s nachts actief. Overdag blijft hij aan de schors vastgeplakt om vocht vast te houden.
Naast zijn ecologische waarde neemt hij een prominente plaats in in de Hawaiiaanse cultuur. Hij komt voor in liederen, dansen en legendes, waar hij de symbolische gave van het zingen wordt toegeschreven.
Volgens de U.S. Fish and Wildlife Service zal het volledig herstel generaties in beslag nemen. Toch doorbreekt deze terugkeer een trend die definitief leek.
